درمان نازایی و علائم نازایی چیست؟ تشخیص عوامل موثر در نازایی

18 آبان 1399

روش های درمان نازایی چیست؟ آیا درمان نازایی وجود دارد؟ از کجا بفهمیم نازا هستیم؟ باروری طبیعی چیست و چه زمانی نازایی اتفاق میفتد؟ و … یا ما همراه باشید …

نازایی چیست؟

بیشتر افراد در زندگی خود، تمایل زیادی به داشتن فرزند دارند. دانستن اینکه چه شرایطی باروری عادی را تعیین میکند، برای کمک به یک شخص یا زوج در بارور شدن بسیار مهم است. بیشتر زوج ها (تقریباً 85٪) در طی یک سال تلاش باردار می‌شوند، و بیشترین احتمال بارداری در ماه‌های اولیه رخ می دهد. ما معمولاً توصیه می كنیم كه در صورت عدم بارداری در طی 12 ماه رابطه جنسی، بدون جلوگیری از بارداری، باید به متخصص نازایی مراجعه شود.

بنابراین، سناریوهای مختلفی وجود دارد که توسط متخصص نازایی ممکن است به شما پیشنهاد شود که زودتر به هدف خود دست یابید. ٧٪‏ از زوج ها در سال دوم  بارور میشوند، در نتیجه نازایی به عنوان ناتوانی در بارداری در طی ١٢ ماه تعریف شده است. طبق آمارتقریبا ١۵٪‏ از زوجین نابارور هستند. که این علت‌ آن میتواند شامل:

ناباروری چیست؟
ناباروری چیست؟

1- دوره های قاعدگی نامنظم:

هنگامیکه زن دوره قاعدگی منظمی دارد(چرخه های منظم که هر ٢١تا ٣۵روز اتفاق می افتد)، این موضوع تقریبا نشان میدهد که فرد، به طور منظم تخمک گذاری میکند. تخمک گذاری تقریبا ٢هفته قبل از شروع دوره بعدی  رخ میدهد. اگر یک زن در فواصل بیشتر از ٣۵روز سیکل قاعدگی داشته باشد، ممکن است نشان دهنده آن باشد که تخمک گذاری غیر قابل پیش بینی است یا حتی اصلا تخمک گذاری اتفاق نمی افتد. تخمک گذاری برای بارداری ضروری است. بنابراین توصیه میکنیم، کسانی که سیکل قاعدگی نادر یا نامنظم دارند برای بارداری حتما به متخصص نازایی مراجعه کنند.

دوره های قاعدگی نامنظم

 

در حقیقت قاعدگی نامنظم بزرگ ترین فرصت برای باروری هر زوجی که ناباروری است.

2- سن ٣۵سالگی زن یا بالاتر:

به دلایل نامشخص، تعداد تخمک در زنان با افزایش سن به سرعت کاهش میابد. علاوه بر این، با افزایش سن، کیفیت تخمک با احتمال طبیعی بودن تخمک، کاهش میابد. بنابراین در صورتی که زن و شوهری 6ماه یا بیشتر اقدام به بارداری کرده اند در حالی که سن زن 35 سال یا بیشتر می باشد، ارزیابی باروری را توصیه میکنیم.

3- سابقه عفونت های لگن یا بیماری های مقاربتی:

عفونت های مقاربتی مانند کلامیدیا یا سوزاک می توانند باعث التهاب و آسیب دائمی لوله های فالوپ شوند. وجود لوله‌های باز برای باروری طبیعی ضروری است، زیرا اسپرم برای رسیدن و بارور کردن تخمک‌ باید لوله‌ها را طی کند. هنگامی که زن دارای سابقه قبلی عفونت لگن است، ارزیابی فوری را برای زوجی که اقدام به بارداری می کنند توصیه می کنیم. بخشی از این ارزیابی  شامل عکس رنگی رحم یا HSG خواهد بود که برای ارزیابی میزان باز بودن لوله های فالوپ طراحی شده است.

داشتن سابقه عفونت های لگن یا بیماری های مقاربتی
داشتن سابقه عفونت های لگن یا بیماری های مقاربتی

4- فیبروم‎های رحمی شناخته شده یا پولیپ‎های آندومتر:

ناهنجاری‌های رحمی، مانند فیبروم‌های موجود در حفره آندومتر و پولیپ‌های آندومتر، می توانند باعث آسیب به آندومتر (خطوط رحم) و کاهش احتمال لانه گزینی جنین به رحم و میزان باروری شوند. این ناهنجاری‌ها همچنین می تواند باعث خونریزی نامنظم بین سیکل‌های قاعدگی شوند. بايد پس از 6 ماه تلاش برای بارداري در خانم‌هایی که سابقه شناخته شده از اين ناهنجاري‌ها و يا سابقه خونريزي بين چرخه‌هاي قاعدگي دارند ارزیابی انجام شود.
روش اصلی برای اصلاح یا از بین بردن این ناهنجاری‌های رحمی هیستروسکوپی است، که یک روش جراحی می‌باشد که در آن یک هیستروسکوپ باریک با دوربین وارد حفره رحم می شود و جراح می تواند وسایل مورد نیاز را از طریق هیستروسکوپ وارد حفره رحم کرده و  ناهنجاری های آناتومیک را برداشته یا اصلاح کند.

چه چیزی در ارزیابی باروری دخیل است؟

باروری-عادی-در-زوج-ها
باروری-عادی-در-زوج-ها

 

آزمایشات نازایی شامل چه مواردی می باشد؟

  1. تاریخچه و معاینه جسمی
  2. سونوگرافی ترانس واژینال
  3. تست های آزمایشگاهی
  4. عکس رحم
  5. تجزیه و تحلیل مایع منی

1- تاریخچه و معاینه جسمی:

قبل از هر چیز، پزشک نازایی شما، یک تاریخچه پزشکی و باروری بسیار کامل خواهد گرفت. پزشک ممکن است بسیاری از سؤالات زیر را از شما بپرسد:

  • چه مدت سعی کرده اید باردار شوید؟
  • چند بار رابطه جنسی دارید؟
  • آیا در دوره قاعدگی یا مقاربت درد دارید؟
  • آیا سابقه بارداری داشته اید؟
  • در بارداری های قبلی شما چه اتفاقی افتاد؟
  • آیا شما دارای عفونت مقاربتی یا پاپ اسمیر غیر طبیعی هستید؟
  • سیکل‌های قاعدگی شما چگونه است؟
  • آیا شما مشکلات پزشکی یا جراحی های قبلی دارید؟
  • آیا سابقه خانوادگی از مشکلات پزشکی دارید؟

این و بسیاری از سؤالات دیگر به پزشک شما کمک می کند تا یک ارزیابی خاص و درمان بالقوه را برای شما طراحی کند. علاوه بر یک تاریخچه دقیق، ممکن است ارزیابی جسمی نیز انجام شود.

سونوگرافی-ترانس-واژینال
سونوگرافی-ترانس-واژینال

2- سونوگرافی ترانس واژینال:

سونوگرافی ابزاری مهم در ارزیابی ساختار رحم، لوله ها و تخمدان ها است. سونوگرافی می تواند ناهنجاری های رحمی مانند فیبروم و پولیپ، انسداد لوله فالوپ دیستال و موارد غیر طبیعی تخمدان از جمله کیست تخمدان را تشخیص دهد. علاوه بر این، سونوگرافی واژینال یاداخلی فرصتی را برای پزشک شما فراهم می کند که بتواند تعداد نسبی تخمک های موجود را ارزیابی کند. این اندازه گیری تعداد فولیکول های آنترال نامیده می شود که ممکن است با پتانسیل باروری در ارتباط باشد.

3- تست های آزمایشگاهی:

بسته به نتایج ارزیابی مورد بحث در بالا، پزشک شما ممکن است آزمایش خون خاصی را درخواست کند. متداول ترین این آزمایش ها شامل اندازه گیری برخی از هورمون ها در سطح خون مانند استرادیول و FSH است که مربوط به عملکرد تخمدان و ذخیره تخمدان می باشد. TSH، که عملکرد تیروئید را ارزیابی می کند. و پرولاکتین، هورمونی که می تواند در صورت بالا رفتن بر عملکرد قاعدگی تأثیر بگذارد.

4- عکس رنگی رحم:

این تست برای ارزیابی باز بودن لوله های رحمی، نقص پرشدن رحم مانند فیبروم و پولیپ و چسبندگی های حفره رحم (سندرم آشرمن) ضروری است. بسیاری از ناهنجاری های رحمی و لوله ای که توسط HSG تشخیص داده می شوند قابل جراحی هستند.

عکس-رنگی-رحم-و-انواع-تست-های-آزمایشگاهی-جهت-تشخیص-علل-نازایی
عکس-رنگی-رحم-و-انواع-تست-های-آزمایشگاهی-جهت-تشخیص-علل-نازایی

5- تجزیه و تحلیل مایع منی :

تجزیه و تحلیل مایع منی اصلی ترین آزمایش برای ارزیابی شریک زندگی، مرد است. چهار پارامتر مورد تجزیه و تحلیل وجود دارد:

1) حجم مایع منی – حداقل باید 1.5 تا 2 میلی لیتر باشد. مقدار کمتر ممکن است یک مشکل ساختاری یا هورمونی را مطرح کند که منجر به کمبود تولید منی شود. 2)تعداد اسپرم – غلظت طبیعی باید حداقل 20 میلیون اسپرم در هر میلی لیتر مایع منی باشد. تعداد پایین تر در صورت عدم درمان میزان باروری را کاهش می دهد.
3) تحرک یا حرکت اسپرم – یک تحرک طبیعی باید حداقل 50٪ باشد. تحرک کمتر از 50٪ ممکن است توانایی اسپرم را دربارور کردن تخمک (بدون درمان) به میزان قابل توجهی تأثیر بگذارد.
4) مورفولوژی یا شکل – سه قسمت از اسپرم وجود دارد که برای مورفولوژی تجزیه و تحلیل می شوند: سر، تنه و دم. ناهنجاری در هر یک از این مناطق ممکن است نشان دهنده عملکرد غیر طبیعی اسپرم و به خطر افتادن توانایی اسپرم در بارور شدن تخمک باشد.

در حالت ایده آل، با استفاده از معیارهای دقیق مورفولوژی، حداقل 5 تا 15٪ فرم طبیعی منجر به توانایی بهتر اسپرم در باروری تخمک می شود. تجزیه و تحلیل مایع منی غیرطبیعی و ارزیابی بیشتر معمولاً توسط یک متخصص نازایی مردان (اورولوژیست) انجام می شود. پزشک شما در صورت لزوم شما را به یک متخصص ارولوژیست ارجاع می دهد.

علل شایع نازایی چیست؟

تا به اینجا با شما در رابطه با آزمایشات تشخیص نازایی سخن گفتیم. که پس از تشخیص علت نازایی، راه های درمان نازایی توسط پزشک متخصص نازایی به شما ارائه می شود. حال سوال اینجاست که چه عواملی باعث نازایی می شود؟

بارداری-در-سال-دوم-زندگی-مشترک-بسیار-طبیعی-می-باشد.
بارداری-در-سال-دوم-زندگی-مشترک-بسیار-طبیعی-می-باشد.

 

  • افزایش سن مادر:

از نظر تاریخی قبل از قرن بیستم درگذشته، زنان در سنین نوجوانی و بیست سالگی خود در حال بارورشدن بودند که مشکلات مربوط به سن با تخمک مشهود نبود. با این وجود، در دوره مدرن ما، زنان تا سن سی و چهل سالگی تولد فرزند را به تأخیر می اندازند، که منجر به کشف اثرات سوء افزایش سن مادر بر عملکرد تخمک شده است.

در حقیقت، نازایی مرتبط با سن زنان شایع ترین علت نازایی امروزه است. به دلایل ناشناخته، با افزایش سن، تعداد تخمک  ها با سرعت زیاد کاهش می یابد. و با افزایش سن، کیفیت تخمک یا احتمال طبیعی بودن تعداد تخمک نیز کاهش می یابد. از این رو توانایی درک حاملگی طبیعی از زمانی که یک زن در اوایل دهه 30 به 40 سالگی خود کاهش می یابد. یک زن به ندرت  در سن بیش از 45 سال توانایی باروری دارد.

  • اختلالات تخمک گذاری:

تخمک گذاری طبیعی و منظم با آزاد شدن تخمک بالغ، برای هر زنی لازم است. تخمک گذاری اغلب بادر نظر داشتن یک تقویم قاعدگی یا استفاده از کیت پیش بینی تخمک گذاری قابل تشخیص است. بسیاری از اختلالات وجود دارد که ممکن است در روند طبیعی تخمک گذاری یک زن تأثیرگذار باشد. شایعترین اختلالات موثر در تخمک گذاری شامل سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، هیپوگنادیسم هیپوگونادوتروپیک (از مشکلات مربوط به مغز) و نارسایی تخمدان (از مشکلات تخمدان) است. اگر سیکل های قاعدگی شما با تاخیر یا نامنظم باشد، پزشک شما را معاینه می کند و آزمایش مناسب را درخواست میکند تا متوجه شود چه مشکلی وجود دارد که گزینه های درمانی مناسب را ارائه دهد.

  • انسداد لوله های رحمی:

همانطور که قبلاً بحث شد، سابقه عفونت های مقاربتی از جمله کلامیدیا، سوزاک یا بیماری التهابی لگن می تواند لوله های رحمی یا فالوپی یک زن رامسدود کنند. انسداد یا بسته شدن لوله ها یکی  ازدلایل نازایی است زیرا تخمک ازاد شده قادر به لقاح با اسپرم و رسیدن به آن در حفره آندومتر نیست. اگر هر دو لوله مسدود باشند، پس لقاح آزمایشگاهی (IVF) لازم است. اگر یک لوله مسدود باشد و پر از مایعات شود (به آن هیدروسالپنکس گفته می شود)، بنابراین حداقل روش جراحی تهاجمی (لاپاروسکوپی یا هیستروسکوپی) برای خارج کردن لوله یا بلوک / جدا کردن آن از رحم قبل از هرگونه درمان باروری توصیه می شود.

نکته: به این مسئله توجه کنید، که در علوم ناباروری مسائل درمان باروری به شکل تصادفی و نمونه گیری پیش می رود. یعنی هر گونه وجود عامل غیر عادی در تخم و عوامل زایشی مهم و تعیین کننده است. هر چند که این عوامل غیره عادی شناخته شده است.

  • فیبروم های رحمی:

فیبروم ها بسیار متداول هستند (تقریباً 40٪ از خانم ها ممکن است آنها را داشته باشند) اما به تنهایی لزوماً باعث نازایی نمی شوند. سه نوع فیبروم وجود دارد:

1) ساب سروزال یا فیبرومهایی که بیش از 50٪ خارج از رحم قرار دارند.
2) اینترامورال یا داخل عضلانی، که در آن اکثریت فیبروئید داخل عضله رحم است و هیچ گونه تورفتگی در حفره رحمی ندارد.
3) ساب موکوزال یا زیر مخاطی که در این نوع  فیبروئید داخل حفره رحم قرار دارد.

فیبروم های زیرمخاطفی نوعی فیبروم هستند که به وضوح نشان داده شده است تقریبا 50 درصد میزان بارداری را کاهش می دهند، و حذف آن باعث افزایش دو برابری شانس بارداری می شود. در بعضی موارد، با از بین بردن فیبروم ساب موکوزال مشکل نازایی قابل حل می باشد. اغلب، اما نه همیشه، فیبروم های زیر موکوس می توانند باعث سیکل های قاعدگی سنگین یا خونریزی بین دو قاعدگی شوند. در مورد فیبروم های داخل عضلانی اختلاف نظرهای بیشتری وجود دارد تا جایی که فیبروم های بزرگتر ممکن است تأثیر داشته و نیاز به حذف یا درآوردن فیبروم وجود داشته باشد. فیبروم های ساب سروز بر بارداری تأثیر نمی گذارد. پزشک  شما را با دقت معاینه می کند تا تشخیص دهد که آیا فیبروم وجود دارد و آیا لازم است که فیبروم برداشته شود.

  • پولیپ های آندومتر:

پولیپ های آندومتر رشدهایی انگشت مانند در رحم از آستر رحم به نام آندومتر است، این ناهنجاری ها به ندرت با سرطان همراه هستند (1٪ در یک زن قبل از یائسگی)، اما پولیپ هایی هستند که براساس برخی مطالعات، باروری را تا 50٪ کاهش می دهند. برداشتن پولیپ با حداقل روش تهاجمی هیستروسکوپی با دو برابر شدن میزان باروری همراه است. در بعضی نمونه‌ها، به سادگی از بین بردن پولیپ مشکل نازایی را برطرف می کند.

  • فاکتورهای مردانه مؤثر بر عملکرد اسپرم:

نازایی مردان به عنوان یک عامل مؤثر در40 تا50% موارد نازایی  و به عنوان تنها دلیل نازایی در 15 تا 20٪ موارد همراه بوده است. اگر تجزیه و تحلیل مایع منی غیر طبیعی باشد، به طورمعمول برای تایید غیر طبیعی بودن دوباره تکرار می شود. پس از تایید، مرد به یک متخصص ارولوژی ارجاع داده می شود، به خصوص اگر ناهنجاری شدید باشد.

در بعضی موارد، پزشک اورولوژیست می تواند با توصیه به برخی از تغییرات در شیوه زندگی، درمان‌های هورمونی یا با جراحی، عملکرد مایع منی را بهبود بخشد. در بیشتر موارد، ممکن است عملکرد اسپرم بهبود نیابد، بنابراین  نیاز به استفاده از درمانهای دیگر و روش های انجام شده در کلینیک همچون تزریق داخل رحمی اسپرم ( که به آن IUI گفته میشود) و  IVFو یا تزریق اسپرم به داخل سیتوپلاسم تخمک (که ICIS گفته می شود) باشد.

الف) تزریق داخل رحمی اسپرم فرایندی است که طی آن  اسپرم شستشو داده شده و برای تزریق  داخل رحم آماده می شود سپس از طریق دهانه رحم تعداد زیادی از اسپرم های متحرک به لوله و تخمک آزاد شده نزدیک میشوند بنابراین حداقل یک لوله باز برای  IUI لازم است و در صورتی که ناهنجاری اسپرم شدید باشد قادر به بارور کردن تخمک نمی باشد.

ب) تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسم فرایندی است که با استفاده از آن مایع منی شستشو داده شده  و برای تزریق داخل هر تخمک بدست امده از  IVF  آماده می شود. در ایکسی اسپرمها توسط یک سوزن کوچک به تخمکها تزریق می شوند. این فرآیند زمانی که اسپرمها ضعیف باشند انجام می شود. پزشک به دقت آزمایش اسپرم شما را تجزیه و تحلیل می کند و شما را در انتخاب تصمیم درست که آیا ایکسی برای شما مناسب است یا خیر راهنمایی می کند.

بهترین متخصص ناباروری در تهران با تجویز آزمایش بر روی مایع منی مرد تصمیم مورد نظر را خواهد گرفت.

  • اندومتریوز :

آندومتریوز شرایطی است که در آن سلول های بسیار مشابه که رحم یا آندومتر را پوشش می دهند در خارج از حفره رحم یافت می شوند. تقریباً در حدود 10-50٪ از زنان در سن باروری یافت می شود و می تواند باعث نازایی و درد در طی مقاربت یا با دردهای دوره قاعدگی همراه باشد. آندومتریوز با ایجاد التهاب و چسبندگی باعث نازایی می شود که می تواند نه تنها باعث درد بلکه سبب تاثیرات مضر بر روی تخمک، اسپرم یا جنین نیز بشود.

آندومتریوز فقط با عمل جراحی معمولا لاپاروسکوپی قابل تایید است. اگر آندومتریوز یافت شود، می توان آن را با روش های مختلفی جراحی برداشت و از بین بردن آن  ممکن است باعث کاهش درد و بازگشت به حالت طبیعی شود. پزشک معالج براساس شرح حال دقیق، معاینه فیزیکی و سونوگرافی بررسی می کند که آیا شما در معرض خطر ابتلا به اندومتریوز قرار دارید یا خیر.

  • عوامل ناشناخته یا غیر قابل توضیح:

گاهی اوقات پس ازارزیابی کامل، علت نازایی همچنان ناشناخته می ماند. این تقریباً در 15٪ از موارد اتفاق می افتد. خوشبختانه، حتی در مواردی که علت نازایی مشخص نیست، درمان های مختلف باروری می توانند بر عوامل ناشناخته که مانع بارداری شده اند غلبه کنند و درنهایت منجر به زایمان نوزاد سالم شوند.

درمان-نازایی-با-جدیدترین-تکنیک-ها
درمان-نازایی-با-جدیدترین-تکنیک-ها

گزینه های درمان نازایی چیست؟

امروزه با پیشرفت علم و تجهیزات پزشکی، راه های بسیاری نیز برای درمان نازایی بوجود آمده است که در ادامه تک به تک را مورد بررسی قرار می دهیم.

  • آموزش:

    ما به شدت اعتقاد داریم که آموزش بیماران در مورد روند طبیعی بارداری، مشکلاتی که بر باروری تأثیر می گذارد و گزینه های درمانی باعث می شود که بیماران بتوانند بهترین انتخاب را داشته باشند. دانستن فرایند طبیعی تولید مثل به حل مشکل در زمان نیاز کمک خواهد کرد. کمک به بیماران ما برای درک عمیق از جزییات باروری ، روند درمان را آسانتر می کند. هدف ما این است که هر بیمار را به عنوان بخشی از تیم خود احساس کنیم، تیمی که برای کمک به آنها در داشتن یک نوزاد سالم متمرکز باشد.

 

 

ارزیابی-باروری
ارزیابی-باروری

 

داروهای تحریک تخمک گذاری:

داروهایی که به تحریک تخمدان کمک می کنند تا تخمک گذاری را ایجاد کنند دو نوع می باشند: قرص هایی که به صورت خوراکی مصرف می شوند و داروهای تزریقی. رایج ترین قرص تجویز شده برای تحریک تخمک گذاری (به طور کلی از یک تخمک بالغ) کلومیفن سیترات است.

این قرص به طور کلی از روزهای 3 تا 7 سیکل قاعدگی داده می شود و به روش زیر عمل می کند: کلومیفن ضد استروژن است. در قسمتی از مغز به نام هیپوتالاموس متصل می شود، که در تحریک تخمدان برای رشد و آزاد سازی یک تخمک ضروری است.

هنگامی که کلومیفن به گیرنده های استروژن در هیپوتالاموس متصل می شود، منجر به افزایش آزاد شدن هورمون مهم سیگنالینگ به نام GnRH (هورمون آزاد کننده گنادوتروپین) می شود.

این هورمون سپس به ناحیه دیگری از مغز به نام غده هیپوفیز متصل می شود و منجر به ترشح FSH (هورمون تحریک کننده فولیکول) می شود، هورمونی که به طور مستقیم بر روی تخمدان اثر گذاشته و منجر به رشد و بلوغ تخمک می شود.

رایج ترین تزریقاتی که باعث تحریک تخمدان می شوند، گنادوتروپین نامیده می شود. گنادوتروپین ها در این فرمولاسیون ها FSH و در بعضی موارد ترکیبی از FSH و LH (هورمون لوتئین کننده) است. این تزریقات بصورت شبانه و بطور معمول 5 تا 10 روز انجام می شود و مستقیماً بر روی سلول های تخمدان عمل می کنند تا باعث تحریک و رشد تخمک شوند.

هنگامی که یک فولیکول حاوی یک تخمک به اندازه مورد نظر برسد، هورمون دیگری به نام HCG تزریق میشود که از روند افزایش LH  که در زمان تخمک گذاری اتفاق میفتد تقلید میکند و درنهایت منجر به آزادسازی تخمک می شود.

  • IUI

    تزریق داخل رحمی اسپرم که به آن IUI گفته میشود، فرایندی است که در آن اسپرم شستشو داده شده و برای تزریق داخل رحم آماده می شود سپس از طریق دهانه رحم تعداد زیادی از اسپرم های متحرک به لوله و تخمک آزاد شده نزدیک میشوند. به منظور تحقق این امر، مایع منی با محلول ایمن برای اسپرم و تخمک شستشو داده می شود و سپس برای جدا کردن اسپرم های متحرک از اسپرم های بی حرکت و سلول های دیگر، سانتریفیوژ انجام میشود.
    اسپرم های متحرک و زنده پس از آنکه در محلول بسیار کمی قرار داده شدند با استفاده از یک سوند بسیار نازک، نرم و انعطاف پذیر به داخل رحم تزریق می شوند. حداقل یک لوله باز برای IUI لازم است و از طرف دیگر نیز اسپرم غیرطبیعی برای بارور کردن تخمک مناسب نیست.

  • لقاح آزمایشگاهی IVF

    فرایندی است که به وسیله آن تخمک گرفته شده از زن با اسپرم مرد خارج از بدن در آزمایشگاه جنین شناسی باور می شود. اولین نوزاد IVF ی در سال 1978 در انگلیس متولد شد. چندی نگذشت که ایالات متحده اولین نوزاد IVF ی خود را به دنیا آورد و استفاده از IVF به طرز چشمگیری رشد کرد.
    IVF یک موفقیت بزرگ برای دستیابی به باروری در خانم‌هایی بود که قبلاً با مشکل باروری مواجه بودند،مخصوصا درخانمهایی که هر دو لوله های رحمی آنها به طور جدی آسیب دیده بودند. IVF شامل گرفتن تخمک به طور مستقیم از تخمدان ها، لقاح با اسپرم در آزمایشگاه و به دنبال آن انتقال جنین ها به رحم است.
    اگرچه بیماری های لوله های رحمی دلیل اصلی برای انجام IVF بوده اما در سالهای اخیر دلایل دیگری برای انجام IVF شناخته شده است که از جمله میتوان به افزایش سن مادر، عوامل نازایی مردانه ( ICSI که در باروری تخمک استفاده میشود) و دلایل دیگر اشاره کرد.

IVF به طور کلی به روش زیر انجام می شود:

در این روش زن با تزریق آمپول های گنادوتروپین تخمدانهایش تحریک شده و مقدار زیادی فولیکول تولید میکند. هنگامی که فولیکول ها (کیسه های پر از مایعات حاوی تخمک) به اندازه بالغ می رسند، تزریق HCG انجام می شود که منجر به رشد نهایی و آزادسازی تخمک می شود.

قبل از اینکه تخمک ها آزاد شوند در اتاق عمل پس از بیهوشی خفیف جراح با استفاده از یک سوزن باریک و سونوگرافی از طریق واژن به تخمک ها در تخمدان دسترسی پیدا میکند. این سوزن استریل به یک لوله مکش و یک ویال جمع آوری وصل شده است.

هنگامی که مایعات حاوی تخمک از فولیکول ها به داخل ویال کشیده میشود، به جنین شناس تحویل داده میشود تا تخمک ها را در مایع روی ظرف پتری قرار دهد سپس آنها را با اسپرم شریک زندگی خود بارور می کند. در نهایت اسپرم را یا به طور طبیعی با تخمک لقاح میدهند و یا توسط تزریق اسپرم داخل هر تخمک بالغ (ICSI) انجام میشود.

تخمک های بارور شده، که اکنون به آنها  جنین گفته میشود، به طور معمول 3 تا 5 روز در محیط کشت می توانند رشد و توسعه یابند. سپس یک یا دو جنین که رشد مناسب را از خود نشان داده اند، با دقت و به آرامی به داخل رحم منتقل می شوند.

انتقال جنین در مطب تحت هدایت سونوگرافی شکمی با استفاده از یک سوند کوچک، نرم، استریل و انعطاف پذیر انجام می شود. جنین ها از طریق سوند و با عبور از دهانه رحم در جای مناسب داخل رحم تزریق میشود. تست بارداری پس از گذست دو هفته انجام میشود.

  • تولید مثل با روش اهدایی: به فرایندی گفته میشود که طی آن شخص ثالثی اسپرم یا تخمک را تامین میکند و یا زن دیگری که به عنوان رحم اجاره ایی عمل میکند. تا به شخص یا زوجی که میخواهند بچه دار شوند کمک کنند.

چهار نوع تولید مثل با روش اهدایی عبارتند از:

  • اسپرم اهدایی– فرایندی که اسپرم اهدا شده برای تلقیح در رحم یا برای لقاح با تخمک ها در فرایند IVF استفاده می شود.
  • تخمک اهدایی – فرآیندی که طی آن در سیکل IVF از شخص دیگری تخمک های اهدایی گرفته شده سپس بارور شده درنتیجه جنین ها به داخل رحم مادری که به عنوان گیرنده شناخته شده انتقال میابد. معمولاً یک یا سه جنین انتقال داده میشود و سپس جنین های اضافی برای استفاده های بعدی می توانند منجمد یا فریز شوند.
  • اهدای جنین – فرایندی که طی آن جنین از یک زوج دیگر طی فرایند IVF تشکیل شده به زن دیگری (مادر آینده) اهدا و به داخل رحم ایشان تزریق میشود.
  • رحم اجاره ایی – فرآیندی که طی آن جنین داخل رحم زن دیگری قرار گرفته و عمل به این ترتیب دوره بارداری را برای دیگری سپری میکند. لازم به ذکر است که پزشک شما در صورت مناسب بودن هر یک از روشها برای باروری مشاوره میدهد.
  • جراحی: بعد از گرفتن شرح حال و معاینه جسمی و سونوگرافی پزشک ممکن است به شما روش جراحی را برای اصلاح موارد غیر طبیعی توصیه کند. در مسائل نازایی شایع ترین روش های جراحی عبارتند از: لاپاروسکوپی، هیستروسکوپی و میومکتومی شکم (برداشتن فیبروم های رحمی).

 

عمل لاپاروسکوپی چیست؟

لاپاروسکوپی عملی است که در ناحیه شکم یا لگن از طریق برش های کوچک، عموماً کمتر از یک سانتی متر و با کمک لاپاروسکوپی متصل به دوربینی که به صفحه نمایش وصل شده است، انجام می شود. از این روش می توان برای معاینه و تشخیص برخی شرایط و یا جراحی هایی که موارد غیر طبیعی را اصلاح میکنند مانند برداشتن بافت اسکار، آندومتریوز یا لوله فالوپ آسیب دیده استفاده کرد. این عمل در اکثر موارد به صورت سرپایی انجام می شود و زمان بهبودی می تواند کمتر از چند روز باشد.

 

عمل هیستروسکوپی چیست؟

هیستروسکوپی بررسی رحم از طریق دهانه رحم توسط یک هیستروسکوپ متصل به دوربین است که به صفحه نمایش متصل است. با استفاده از این تکنیک، پزشک شما می تواند ناهنجاری هایی مانند فیبروم یا پولیپ موجود در رحم را تشخیص دهد و از طریق ابزارهای باریکی که از طریق هیستروسکوپ عبور می کند، می تواند اکثر این ناهنجاری ها را برطرف یا اصلاح کند.

این روش به صورت سرپایی انجام می شود. بهبودی عموماً بیش از یک روز طول نمیکشد. همچنین در صورت لزوم ممکن است هیستروسکوپی با لاپاروسکوپی ترکیب شود. میومکتومی شکمی یک عمل جراحی است که از طریق یک برش شکمی کوچک افقی امکان دسترسی به رحم برای بیرون کشیدن فیبروم ها وجود دارد. این روش در موارد منتخب نیز ممکن است با کمک یک ربات به صورت لاپاروسکوپی انجام شود.